Κράτης ο Μαλλώτης: Ο άνθρωπος που έβαλε τον κόσμο… σε μια σφαίρα

  Κράτης ο Μαλλώτης: Ο άνθρωπος που έβαλε τον κόσμο… σε μια σφαίρα

Αν νομίζεις ότι οι άνθρωποι άρχισαν να «γυρίζουν τον κόσμο» όταν βγήκαν τα αεροπορικά εισιτήρια προσφοράς, κάτσε να σου πω μια ιστορία. Πολύ πριν τα GPS και τα stories από εξωτικούς προορισμούς, ένας τύπος από τη Μαλλό της Κιλικίας, ο Κράτης ο Μαλλώτης, είχε ήδη πάρει τον κόσμο στα χέρια του. Κυριολεκτικά.

Στωικός φιλόσοφος – από εκείνους που δεν πανικοβάλλονταν εύκολα (χρήσιμο ταλέντο σε κάθε εποχή) – και διευθυντής της ένδοξης Βιβλιοθήκης της Περγάμου, ο Κράτης δεν περιορίστηκε στα ράφια με τους παπύρους. Όχι. Είπε να φτιάξει κάτι πιο… στρογγυλό.

Κάπου στον 2ο αιώνα π.Χ., του ήρθε μια ιδέα που για την εποχή της ήταν mind-blowing: μια υδρόγειος σφαίρα. Όχι μικρούλα για διακόσμηση· μιλάμε για κατασκευή με διάμετρο περίπου τρία μέτρα. Σχεδόν έπιπλο. Σχεδόν έργο τέχνης. Σίγουρα δήλωση.

Ο Κράτης βασίστηκε στις γεωγραφικές γνώσεις που είχαν ήδη καλλιεργηθεί από ανθρώπους όπως ο Ερατοσθένης, αλλά δεν έμεινε εκεί. Δεν τον ενδιέφερε απλώς να αποτυπώσει την Οικουμένη. Ήθελε να φανταστεί ολόκληρη τη Γη.

Και εδώ αρχίζει το πραγματικά συναρπαστικό.

Στη σφαίρα του, η Γη δεν ήταν μια απλή επιφάνεια με στεριές και θάλασσες. Τη διέσχιζαν δύο τεράστιοι ωκεανοί: ένας ισημερινός, που την έκοβε οριζόντια, κι ένας μεσημβρινός, που τη χώριζε κάθετα. Σαν να τραβάς έναν σταυρό πάνω σε μια μπάλα. Κι έτσι, ο κόσμος γινόταν τέσσερις μεγάλες κατοικημένες περιοχές.

Πρώτη, η γνώριμη Οικουμένη: Ευρώπη, Ασία, Αφρική. Ο κόσμος που ήξεραν και περπατούσαν.

Στο ίδιο ημισφαίριο αλλά «από την άλλη πλευρά» τοποθετούσε τους Περίοικους — ανθρώπους που ζούσαν σε μια συμμετρική αντανάκλαση της δικής μας γης.

Στο νότιο ημισφαίριο, ακριβώς κάτω από εμάς, βρίσκονταν οι Αντίποδες. Η ιδέα ότι κάπου, κάτω από τα πόδια σου, υπάρχει κόσμος που πατά σε άλλη στεριά, ήταν σχεδόν ποιητική — και απίστευτα τολμηρή για την εποχή.

Και νότια των Περίοικων; Οι Αντίοικοι. Μια ακόμη μυστηριώδης, συμμετρική περιοχή. Ένας κόσμος που δεν είχε δει κανείς, αλλά είχε ήδη αποκτήσει θέση πάνω στη σφαίρα.

Σαν να μην έφτανε αυτό, ο Κράτης εφάρμοσε και το σύστημα των πέντε κλιματικών ζωνών: δύο πολικές (παγωμένες και απόμακρες), δύο εύκρατες (εκεί όπου η ζωή ανθεί) και μία διακεκαυμένη στον ισημερινό — τόσο καυτή που πίστευαν πως δύσκολα κατοικείται. Μια Γη οργανωμένη, συμμετρική, σχεδόν μαθηματικά ισορροπημένη.

Η ιδέα του για τις τέσσερις ηπείρους – ή καλύτερα για τις τέσσερις κατοικημένες ενότητες της Γης – δεν ήταν απλώς γεωγραφία. Ήταν κοσμοθεωρία. Αν το Σύμπαν έχει λογική, τότε και η Γη πρέπει να έχει δομή, συμμετρία, αρμονία. Στωικός μέχρι το κόκκαλο.

Κι εδώ είναι που το πράγμα γίνεται πραγματικά γοητευτικό: ο Κράτης δεν είχε ταξιδέψει σε αυτούς τους τόπους. Δεν είχε δει τους Αντίποδες. Δεν είχε διασχίσει τους κοσμικούς του ωκεανούς. Είχε όμως κάτι πιο δυνατό — την ικανότητα να ενώνει γνώση και φαντασία. Να παίρνει ό,τι ξέρει και να ρωτάει: «Κι αν…;»

Μεταξύ μας...

αν ένας φιλόσοφος πριν από δυο χιλιάδες χρόνια μπορούσε να σχεδιάσει ανθρώπους που ζουν «κάτω από εμάς» και πέρα από ωκεανούς που δεν είχε διασχίσει, ίσως κι εμείς να μπορούμε να φανταστούμε έναν κόσμο πιο πλατύ από τα όρια που του βάζουμε. Γιατί καμιά φορά, το πιο μακρινό ταξίδι ξεκινά πάνω σε μια σφαίρα τριών μέτρων — και μέσα σε ένα μυαλό που δεν φοβάται να τη γυρίσει.